Các dự án giải cứu nguy cơ thiếu điện chờ… giải cứu

Khu kinh tế trong điểm phía Nam đang có nguy cơ thiếu điện phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân do hàng loạt dự án nhiệt điện chậm trễ tiến độ; trong khi các nguồn điện khác thay thế, trong đó có hàng loạt dự án điện gió được bổ sung ‘nhỏ giọt’ vì cơ chế giá và hạn chế về hạ tầng truyền tải điện.

Bánh ngon ăn… không ngon

Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng vừa có văn bản số 2491/BCT-ĐL kiến nghị Thủ tướng Chính phủ kéo dài cơ chế giá điện gió cố định để tháo gỡ khó khăn cho hoạt động đầu tư phát triển điện gió, góp phần đảm bảo cung ứng điện giai đoạn đến năm 2025. Theo đó, việc tiếp tục phát triển các dự án điện gió theo cơ chế giá điện cố định (giá FIT) là rất cần thiết bởi phần lớn các nguồn nhiệt điện theo Quy hoạch điện VII (điều chỉnh) đã chậm tiến độ từ 1-2 năm.

Cụ thể: Các nguồn nhiệt điện than miền Nam như Long Phú I, Sông Hậu I, Sông Hậu II; Long Phú III; Nhiệt điện Ô Môn III, IV và các nhà máy sử dụng khí từ mỏ Cá Voi Xanh có nguy cơ trễ tiến độ so với quy hoạch. Một số dự án nhiệt điện như Long An I, II không phê duyệt được quy hoạch địa điểm do địa phương không thống nhất chủ trương xây dựng nhiệt điện than, dẫn đến nguy cơ thiếu điện phục vụ sản xuất, sinh hoạt cho khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam từ năm 2021.

Theo Bộ Công Thương, kết quả rà soát tổng thể Quy hoạch điện VII điều chỉnh (quy hoạch điện) do Viện Năng lượng lập tháng 2/2020 đã chỉ ra để đảm bảo cân đối cung cầu hệ thống, một trong những giải pháp quan trọng trong giai đoạn tới là phát triển điện từ nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió. Việt Nam lại có tiềm năng rất lớn về điện gió với tổng tiềm năng kỹ thuật khoảng 475 GW (theo báo cáo của Ngân hàng thế giới năm 2019).

Theo Ngân hàng thế giới, Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển điện gió

Trong giai đoạn 2020 – 2025, với quy mô phát triển khoảng 11.630 MW điện gió, sản lượng điện bổ sung đến năm 2025 khoảng 3.400 GWh/năm – 7.400 GWh/năm sẽ thay thế cho sản lượng điện từ nguồn nhiệt điện than, giảm nhiệt điện chạy dầu vừa có chi phí rất cao vừa giảm phát thải khí CO2 khoảng 5 triệu tấn/năm.

Tuy nhiên, từ năm 2011 đến năm 2018, chỉ có 3 dự án điện gió được xây dựng và đưa vào vận hành phát điện (tổng công suất 153,2 MW) do mức giá mua điện chưa hấp dẫn các nhà đầu tư. Tháng 9/2018, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định (QĐ) số 39 điều chỉnh tăng giá mua điện lên 1.927 đồng/kWh (điện gió trong đất liền) và 2.223 đồng/kWh (điện gió trên biển), áp dụng cho các dự án có một phần hoặc toàn bộ nhà máy vận hành thương mại trước ngày 1/11/2021 và trong vòng 20 năm).

Theo Bộ Công Thương, QĐ 39 đã tạo động lực thúc đẩy thị trường nhưng đến thời điểm này cả nước mới có 11 dự án (377 MW) đưa vào vận hành do vướng Luật Quy hoạch. Sau khi QĐ 39 có hiệu lực thi hành (ngày 1/11/2018), việc đăng ký đầu tư và bổ sung quy hoạch đối với các dự án nguồn điện gió mới và các dự án truyền tải để tiếp nhận, giải tỏa công suất dự án điện gió bị ngừng trệ do chưa có hướng dẫn thực hiện Luật Quy hoạch.

Để tháo gỡ vướng mắc trong thi hành Luật Quy hoạch, ngày 16/9/2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã có Nghị quyết số 751 giải thích một số điều của Luật Quy hoạch. Đến tháng 12/2019, Chính phủ cũng có Nghị quyết số 110. Từ đó, các vướng mắc về điều chỉnh, bổ sung quy hoạch trong giai đoạn chuyển tiếp cũng được tháo gỡ.

Nhiều địa phương cầu cứu…

Mới đây, lãnh đạo hàng loạt địa phương như Trà Vinh, Đắk Lắk,… đã có văn bản “cầu cứu” Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ. Bí thư Tỉnh ủy Trà Vinh Trần Trí Dũng khẩn thiết mong được bổ sung một số dự án điện gió vào quy hoạch phát triển điện lực quốc gia để sớm được triển khai. Đây là những dự án có quy mô vốn đầu tư hàng nghìn tỷ đồng và được kỳ vọng không chỉ giải quyết nguy cơ thiếu điện mà còn mang lại những cơ hội phát triển kinh tế, xã hội cho địa phương.